Στη δράση των ηφαιστείων πρέπει να αναζητηθεί αυτή η καταπληκτική γεωλογική μορφή που παρουσιάζει η Μήλος, το πιο πλούσιο σε πετρώματα και ορυκτά νησί της Ελλάδας. Αλλά ενώ στη Σαντορίνη τα ηφαίστεια έδωσαν μια άγρια ομορφιά, στη Μήλο χάρισαν ήπια ομορφιά. Δωρική η Σαντορίνη και Ιωνική η Μήλος! Και οι δυο σπάνιες ομορφιές εξαιτίας των ηφαιστείων!
Στην περιοχή που βρίσκεται σήμερα το νησί της Μήλου υπήρχε πριν 40 εκατομμύρια χρόνια αβαθής θάλασσα και κοντά σ’ αυτήν χερσαία περιοχή που τροφοδοτούσε με ιζήματα τη θάλασσα. Αυτή την εποχή, πριν 40 εκατομμύρια χρόνια, αναδύονται μερικά κομμάτια υποθαλάσσιας ξηράς και αρχίζει η περιπέτεια της Μήλου. Έτσι στο νησί βρίσκουμε πετρώματα της ηλικίας αυτής 35-65 εκατομμύρια χρόνια πριν.
Πριν 2 εκατομμύρια χρόνια άρχισε να εκδηλώνεται ηφαιστειακή δράση στο νησί. Στο τέλος της δραστηριότητας αυτής, πριν 480.000 χρόνια, δημιουργήθηκαν τρία μεγάλα ηφαιστειακά κέντρα. Του Τράχηλα, της Φυριπλάκας και των Βουναλιών ενώ ακολούθως αναδύεται ολόκληρο το νησί με τη σημερινή του μορφή.
Από τη λάβα των ηφαιστείων της Μήλου προήλθε ο περλίτης, ενώ από τη δράση των ατμών και άλλων θερμών ρευστών πάνω στα ηφαιστειακά πετρώματα του νησιού δημιουργήθηκε το μεγαλύτερο μέρος των ορυκτών. Εδώ επίσης είναι η αιτία της γέννησης των γεωθερμικών ρευστών του νησιού.
Η Μήλος είναι για την Ελλάδα ένα μοναδικό και ανεκτίμητο γεωλογικό μουσείο.
