Οι λάβες της Αντιπάρου είναι παλιότερες της Σαντορίνης και της Μήλου. Στα ηφαίστεια της περιοχής οι εκρήξεις έχουν αρχίσει πολύ πριν τα 2 εκατομμύρια χρόνια από την περίοδο πριν την Πλειόκαινο του Τριτογενούς αιώνα, που διαρκεί 23 εκατομμύρια χρόνια.
Εδώ περιλαμβάνονται τα ηφαίστεια στη Β. Αντίπαρο (νησί Κάβουρας και οι ύφαλοι Κόκκινος και Μαύρος Τούρλος), τα ηφαίστεια της Ν. Αντιπάρου, τα ηφαίστεια του Δεσποτικού και το ηφαίστειο του Στρογγυλού.
Στη νότια Αντίπαρο ανατολικά του Δεσποτικού στη θέση Βλαχοβούναλο είναι εμφανής η δράση παλιού ηφαιστείου από τις λάβες που έχουν εκχυθεί. Δεύτερο ηφαίστειο είναι στη θέση Μαστίχια, όπου διακρίνεται θόλος πάνω από 200 μέτρα που αποτελείται από ηφαιστειακά πετρώματα. Υπήρξαν διαδοχικές περίοδοι ηρεμίας στην έκχυση λάβας και εκρήξεων (τρεις φάσεις εκρήξεων).
Η δράση των ηφαιστείων έδωσε ορυκτά πολύτιμα στο νησί και κατά τον 19ο αιώνα υπήρξε εκτεταμένη μεταλλευτική δραστηριότητα (ορυκτά μολύβδου, ψευδαργύρου, σιδήρου και μαγγανίου).
Τρία ηφαίστεια στο Δεσποτικό με ήρεμη δράση καταγράφει ο Ιωαν. Χ. Αναστόπουλος στο βιβλίο του «Γεωλογική κατασκευή της νήσου Αντιπάρου και των περί αυτήν νησίδων (1963)». Ένα στο ύψωμα Βίγλα Ν.Α., δεύτερο στη θέση Τουρλωτό Β.Δ. και τρίτο στο Χονδρό Βουνό, νοτιότερα.
———————————————-
Φωτογραφίες με λάβες στην Παναγία τη Φανερωμένη στην Αντίπαρο. Ξεχύθηκαν και έφτασαν στη θάλασσα από τα κοντινά ηφαίστεια. Όλες του φίλου εραστή της γεωλογίας Σωτήρη Καστρουνή. Εκεί μαζέψαμε και οψιδιανό.
